Oude Testament · boek 18 van 66
Job
Waarom lijdt een rechtvaardige - en wat blijft er over als het antwoord uitblijft?
- Genre
- Poëzie en wijsheid
- Omvang
- 42 hoofdstukken
- Kernverzen
- Job 1:21 · Job 13:15 · Job 19:25 · Job 42:5
Waar gaat Job over?
Job gaat over een vrome man die alles verliest zonder te weten waarom, en over de vraag of je God kunt blijven vertrouwen als het lijden onverklaarbaar is. Na lange gesprekken met zijn vrienden spreekt God Zelf, en Job leert Hem kennen in plaats van Hem te begrijpen.
Job is de meest onverbiddelijke tekst in de Bijbel over lijden. Een man die 'oprecht en vroom' is verliest binnen twee hoofdstukken zijn bezit, zijn tien kinderen en zijn gezondheid. De lezer heeft de hemelse scène gezien en weet dus iets wat Job zelf nooit te horen krijgt.
Het grootste deel van het boek is poëzie: drie rondes gesprek tussen Job en zijn vrienden Elifaz, Bildad en Zofar, gevolgd door de jongere Elihu. De vrienden hebben één sluitende theorie - wie lijdt, heeft gezondigd - en passen die met toenemende hardheid toe. Job weigert die verklaring, houdt zijn onschuld vol, en richt zijn klacht rechtstreeks tot God in plaats van over Hem te praten.
Als God dan spreekt, uit een storm, geeft Hij geen verklaring. Hij stelt vragen: over de zee, de morgensterren, de wilde ezel, de struisvogel, de Behemoth. Job krijgt geen antwoord op het waarom maar wel een ontmoeting, en dat blijkt genoeg. In het slot worden juist de vrienden terechtgewezen - 'gij hebt niet recht van Mij gesproken, gelijk Mijn knecht Job'.
Wie schreef Job?
Het boek Job noemt zijn schrijver niet. Wie het geschreven heeft, is onbekend.
Een oude joodse overlevering in de Talmoed noemt Mozes als schrijver. Anderen denken aan de tijd van Salomo, toen de wijsheidsliteratuur in Israël bloeide, en weer anderen aan de periode na de ballingschap. Wel is duidelijk dat de dichter een meester van het Hebreeuws was: Job bevat meer zeldzame woorden dan enig ander bijbelboek. Orthodoxe uitleggers laten de vraag naar de schrijver meestal open en lezen het boek als geïnspireerd, wie de pen ook voerde.
Wanneer is Job geschreven?
Dat is onzeker. De gebeurtenissen spelen in de tijd van de aartsvaders, maar over het moment waarop het boek op schrift kwam, lopen de schattingen uiteen van de tijd van Mozes tot na de ballingschap.
Job woont in het land Uz, ten oosten van Israël, en zijn wereld lijkt op die van Abraham: rijkdom wordt geteld in kudden, en Job brengt zelf offers voor zijn kinderen, zonder priester of tempel. Er wordt niet verwezen naar de wet, de uittocht of de koningen. Juist daardoor spreekt het boek over de grenzen van volk en tijd heen tot iedereen die met onverklaarbaar leed worstelt. Ezechiël noemt Job al als een bekende rechtvaardige, naast Noach en Daniël.
Opbouw van Job
Job 1-2Proloog
In proza maakt de lezer kennis met Job, rijk en godvrezend. Twee keer kijken we mee in de hemelse raad, waar de satan beweert dat Job God alleen dient omdat het hem goed gaat. Job verliest zijn vee, zijn knechten, zijn tien kinderen en zijn gezondheid, en zegt toch: 'De HEERE heeft gegeven, en de HEERE heeft genomen; de Naam des HEEREN zij geloofd!' Drie vrienden komen en zwijgen zeven dagen.
Job 3-31De gesprekken
Job opent met een vloek over de dag van zijn geboorte. Daarna volgen drie rondes waarin Elifaz, Bildad en Zofar steeds scherper betogen dat Job wel gezondigd moet hebben. Job verzet zich, wenst een scheidsman tussen God en hem (9:33), en belijdt midden in het donker dat zijn Verlosser leeft (19:25). Het lied over de wijsheid (hoofdstuk 28) en Jobs laatste verdediging (29-31) sluiten dit deel af.
Job 32-37Elihu
Een jonge toehoorder heeft zich lang ingehouden en barst dan los, boos op Job en op de vrienden tegelijk. Hij stelt dat God door pijn en tegenspoed tot een mens spreekt om hem terug te brengen van de verkeerde weg. Zijn laatste woorden beschrijven een naderend onweer, en zo leidt hij het moment in waarop God Zelf uit de storm spreekt.
Job 38-41God spreekt
God begint met een vraag: 'Waar waart gij, toen Ik de aarde grondde?' Wat volgt is een rondleiding langs zee en sterren, regen en wilde dieren, van de hinde tot de arend. Job legt zijn hand op zijn mond. In een tweede rede toont God Behemoth en Leviathan, krachten waar geen mens vat op heeft, maar die voor Hem geen probleem zijn.
Job 42Epiloog
Job erkent dat hij sprak over dingen die te wonderlijk voor hem waren, en zegt: 'Met het gehoor des oors heb ik U gehoord; maar nu ziet U mijn oog.' God berispt de vrienden en laat Job voor hen bidden. Daarna herstelt Hij Jobs leven en geeft hem het dubbele van wat hij had, en opnieuw zonen en dochters.
Kernthema's in Job
Lijden zonder uitleg
De lezer kent de hemelse scène uit hoofdstuk 1 en 2, Job niet. Hij krijgt ook aan het eind geen verklaring. Het boek leert dat er lijden is dat niet te herleiden is tot eigen schuld, en dat God het laatste woord houdt ook waar Hij Zijn redenen niet prijsgeeft (38-42).
Het tekort van een sluitende theorie
De vrienden redeneren: wie lijdt, heeft gezondigd (4:7-8; 8:4-6). Veel van wat ze zeggen klinkt vroom, maar toegepast op Job is het wreed. God oordeelt dat zij niet recht van Hem gesproken hebben (42:7). Het boek waarschuwt daarmee iedere trooster die te snel een verklaring heeft.
Eerlijk klagen bij God
Job praat niet over God maar tegen Hem, soms bitter en rauw (hoofdstuk 3, 7 en 10). Toch houdt hij vast aan God en zoekt hij Hem juist op. God neemt dat serieuzer dan de keurige theologie van de vrienden: Job heet aan het slot vier keer 'Mijn knecht' (42:7-8).
Bekende gedeelten uit Job
De hemelse raad
Job 1-2De satan daagt God uit over Jobs trouw, en Job verliest in korte tijd alles wat hij had.
Job vervloekt zijn geboortedag
Job 3Een van de donkerste klachten van de Bijbel, uitgesproken door een man die God niet loslaat.
Mijn Verlosser leeft
Job 19Verlaten door vrienden en familie belijdt Job: 'Want ik weet: mijn Verlosser leeft' (19:25).
Waar wordt de wijsheid gevonden?
Job 28Een gedicht over mijnwerkers die edelmetaal opgraven, terwijl de wijsheid alleen te vinden is in de vreze des Heeren.
God antwoordt uit de storm
Job 38Een stortvloed van vragen over de schepping, die Job klein maakt en tegelijk tot rust brengt.
Nu ziet U mijn oog
Job 42Job ontmoet God, bidt voor de vrienden die hem pijn deden, en wordt hersteld.
Job in het geheel van de Bijbel
Job hoort bij de wijsheidsboeken, naast Spreuken en Prediker, en vormt een tegenwicht voor wie van Spreuken een formule maakt. Ezechiël noemt Job als voorbeeld van gerechtigheid (Ezechiël 14:14), Jakobus wijst op zijn verdraagzaamheid en op 'het einde des Heeren' (Jakobus 5:11), en Paulus haalt Job 5:13 aan in 1 Corinthiërs 3:19.
Jobs verlangen naar een scheidsman die zijn hand op God en mens tegelijk kan leggen (9:33), naar een Getuige in de hemel (16:19) en naar een levende Verlosser (19:25) klinkt voor christelijke lezers als een vraag die in Christus beantwoord is, de ene Middelaar tussen God en mensen (1 Timotheüs 2:5). En in Christus zien we een Rechtvaardige die werkelijk onschuldig leed.
Studievragen bij Job
Wat zeggen de vrienden dat feitelijk waar is, en waar gaat hun toepassing mis?
God beantwoordt Jobs vraag niet. Wat doet Hij in plaats daarvan, en waarom is dat toereikend voor Job?
Vergelijk Job 1:21 met Job 3. Kan dezelfde man beide zeggen?
Job lezen
Lees eerst hoofdstuk 1-2 en 38-42 achter elkaar, zodat je het kader kent. Neem daarna de gesprekken in kleine porties, en noteer per spreker in één zin wat hij beweert. Let op waar Job over God klaagt en waar hij tegen God spreekt. Oordeel niet te snel over de vrienden: hun fout zit vaak in de toepassing, niet in elke zin.