BijbelStudieBijbelStudie

Oude Testament · boek 19 van 66

Psalmen

Het volledige gebedsboek van Israël: lof, klacht, dank, schuld en vertrouwen.

Genre
Poëzie en wijsheid
Omvang
150 hoofdstukken
Kernverzen
Psalm 1:1-2 · Psalm 23:1 · Psalm 51:12 · Psalm 119:105 · Psalm 150:6

Waar gaat Psalmen over?

Psalmen is een verzameling van 150 liederen en gebeden waarmee Israël, en later de kerk, God aanbidt, aanroept en aanklaagt. Ze geven woorden aan alles wat een gelovige kan doormaken: vreugde, angst, schuld, dankbaarheid, twijfel en vertrouwen.

De Psalmen zijn het gebedsboek van Israël en van de kerk. Ze zijn niet ontstaan als één boek maar als vijf verzamelingen, elk afgesloten met een lofprijzing, en de indeling in vijf 'boeken' wordt vaak gelezen als een echo van de vijf boeken van Mozes.

Wat de Psalmen bruikbaar maakt is hun eerlijkheid. Naast de bekende lofpsalmen staan tientallen klaagpsalmen die God verwijten dat Hij zwijgt, en enkele psalmen die om onbeschaamd harde dingen vragen. Psalm 88 eindigt in het donker zonder te draaien. Die breedte is het punt: er is geen stemming waarin je niet bij God terechtkunt.

Voor bijbelstudie helpt het om psalmen op soort te lezen: lofpsalmen, klaagpsalmen (individueel en gemeenschappelijk), dankpsalmen, koningspsalmen, wijsheidspsalmen, bedevaartsliederen (120-134) en boetpsalmen. Wie de vorm herkent, ziet meteen wat de dichter aan het doen is.

Wie schreef Psalmen?

De Psalmen hebben veel dichters. De opschriften noemen David bij ruim zeventig psalmen, daarnaast onder meer Asaf, de zonen van Korach, Salomo, Heman, Ethan en Mozes; een deel is anoniem.

De opschriften staan in de Hebreeuwse tekst en in de Statenvertaling vaak als eerste vers geteld. Het Nieuwe Testament gaat uit van Davids auteurschap, bijvoorbeeld bij Psalm 16 (Handelingen 2:25) en Psalm 110 (Markus 12:36). Kritische onderzoekers beschouwen de opschriften als latere toevoegingen en zijn voorzichtiger met toeschrijvingen. Orthodoxe uitleggers nemen ze doorgaans serieus als oude en betrouwbare overlevering.

Wanneer is Psalmen geschreven?

De Psalmen ontstonden over bijna duizend jaar: van Mozes (Psalm 90) via David rond 1000 v.Chr. tot na de ballingschap (Psalm 126 en 137). Als bundel van vijf boeken kreeg het geheel zijn vorm in de eeuwen na de terugkeer uit Babel.

Veel psalmen werden gezongen bij de tempeldienst in Jeruzalem, met koren en instrumenten, zoals 1 Kronieken beschrijft voor de tijd van David. Andere zijn persoonlijke gebeden die later in de eredienst zijn opgenomen. De bedevaartsliederen werden gezongen door pelgrims op weg naar de feesten in Jeruzalem. Na de verwoesting van de tempel werd de bundel het gebedsboek van een volk in ballingschap, en daarna van de synagoge en de vroege christenen.

Opbouw van Psalmen

  1. Psalmen 1-41Boek I

    Bijna alle psalmen in dit eerste boek dragen de naam van David, en veel ervan zijn persoonlijke gebeden in nood: op de vlucht voor Absalom (Psalm 3), belaagd door vijanden, ziek of beschaamd. Hier staan ook Psalm 22 en 23 naast elkaar, van verlatenheid naar de Herder. Het boek sluit af met een lofprijzing en een dubbel amen aan het eind van Psalm 41.

  2. Psalmen 42-72Boek II

    Het tweede boek opent met het heimwee van de zonen van Korach: 'Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen'. Opvallend is dat hier vaker 'God' staat dan de naam HEERE. Psalm 51, Davids belijdenis na zijn zonde met Bathseba, staat in dit deel. Psalm 72 bidt om een koning die recht doet aan de armen en eindigt met de opmerking dat de gebeden van David hier een einde hebben.

  3. Psalmen 73-89Boek III

    Asaf opent met een eerlijke worsteling: waarom gaat het de goddelozen goed? Pas in Gods heiligdom valt het kwartje (Psalm 73). Daarna volgen klachten over een verwoest heiligdom (Psalm 74 en 79) en Psalm 88, dat zonder lichtpunt eindigt. Psalm 89 bezingt het verbond met David en vraagt aan het slot waar Gods vroegere goedertierenheden gebleven zijn.

  4. Psalmen 90-106Boek IV

    Na de crisis van boek III gaat de blik terug naar Mozes, de tijd vóór de koningen: Psalm 90 is zijn gebed over de korte menselijke levensduur. Dan klinkt herhaaldelijk dat de HEERE regeert (Psalm 93 en 96-99). Psalm 103 en 104 loven God als Vergever en als Schepper, en 105-106 vertellen de geschiedenis van Gods trouw en Israëls ontrouw.

  5. Psalmen 107-150Boek V

    Het laatste boek begint met dank voor mensen die God uit alle windstreken bijeenbracht. Psalm 110 spreekt over een Koning die ook Priester is, Psalm 119 viert Gods woord in 22 strofen langs het Hebreeuwse alfabet, en de liederen Hammaäloth (120-134) begeleiden pelgrims naar Jeruzalem. De bundel eindigt in vijf psalmen die met Halleluja beginnen en eindigen.

Kernthema's in Psalmen

De HEERE is Koning

Achter alle klachten staat de overtuiging dat God regeert over volken, natuur en geschiedenis. Psalm 2 zet de gezalfde koning tegenover opstandige volken, en Psalm 93 en 96-99 roepen uit dat de HEERE Koning is. Daarom kan de dichter ook in chaos om recht blijven vragen.

Klacht die uitmondt in vertrouwen

Ongeveer een derde van de psalmen is een klaagpsalm. Het patroon keert steeds terug: aanroeping, klacht, bede en een omslag naar vertrouwen of lof, zoals in Psalm 13 en 22. Psalm 88 laat zien dat die omslag niet altijd komt, en dat ook zo'n gebed in de Bijbel staat.

Gods woord als vreugde

De bundel opent met iemand die lust heeft in de wet des HEEREN (Psalm 1). Psalm 19 bezingt de wet naast de sterrenhemel, en Psalm 119 noemt Gods woord 'een lamp voor mijn voet, en een licht voor mijn pad'. Wet betekent hier onderwijzing: richting voor het leven, geen last.

Bekende gedeelten uit Psalmen

  • De twee wegen

    Psalm 1

    De poort van de bundel: de rechtvaardige als een boom aan waterbeken, de goddeloze als kaf.

  • Mijn God, mijn God

    Psalm 22

    De klacht die Jezus aan het kruis uitroept, en die eindigt in lof tot aan de einden der aarde.

  • De HEERE is mijn Herder

    Psalm 23

    De bekendste psalm: groene weiden, het dal der schaduw des doods en een gedekte tafel.

  • Schep mij een rein hart

    Psalm 51

    Davids schuldbelijdenis na Bathseba, het voorbeeld van oprecht berouw voor de hele kerk.

  • Het gebed van Mozes

    Psalm 90

    Over de eeuwige God en de vergankelijke mens, met de bede om onze dagen te leren tellen.

  • HEERE, Gij doorgrondt en kent mij

    Psalm 139

    God kent de dichter volledig, van zijn gedachten tot zijn vorming in de moederschoot.

Psalmen in het geheel van de Bijbel

Samen met Jesaja is Psalmen het boek dat het Nieuwe Testament het vaakst aanhaalt. Jezus noemt de psalmen naast de wet en de profeten als geschriften die over Hem spreken (Lukas 24:44). Aan het kruis bidt Hij Psalm 22 en Psalm 31, en Hebreeën bouwt een groot deel van zijn betoog op Psalm 2, 95 en 110.

De koningspsalmen wijzen verder dan David en zijn zonen: geen koning in Jeruzalem voldeed aan Psalm 72 of 110. De apostelen lezen ze daarom als profetie over Christus, de Zoon van David (Handelingen 2:25-36). Paulus spoort de gemeente aan elkaar te leren met psalmen en lofzangen (Colossenzen 3:16), en in de gereformeerde traditie worden de psalmen tot op vandaag berijmd gezongen.

Studievragen bij Psalmen

  1. Kies een klaagpsalm en markeer waar de toon omslaat. Wat gebeurt er op dat punt?

  2. Lees Psalm 1 en 2 samen. Waarom staan juist deze twee vooraan?

  3. Psalm 119 is een acrostichon over de wet. Welke woorden gebruikt de dichter voor Gods woord, en verschillen ze?

Psalmen lezen

Lees de Psalmen niet als een boek van voor naar achter in een paar dagen, maar één of enkele per dag, hardop of biddend. Lees het opschrift mee en vraag eerst wat voor soort psalm het is: lof, klacht, dank of wijsheid. Houd een lijstje bij van psalmen voor verschillende momenten, en neem Psalm 119 in delen van één of twee letters tegelijk.

De 150 hoofdstukken van Psalmen

  1. Psalmen 1
  2. Psalmen 2
  3. Psalmen 3
  4. Psalmen 4
  5. Psalmen 5
  6. Psalmen 6
  7. Psalmen 7
  8. Psalmen 8
  9. Psalmen 9
  10. Psalmen 10
  11. Psalmen 11
  12. Psalmen 12
  13. Psalmen 13
  14. Psalmen 14
  15. Psalmen 15
  16. Psalmen 16
  17. Psalmen 17
  18. Psalmen 18
  19. Psalmen 19
  20. Psalmen 20
  21. Psalmen 21
  22. Psalmen 22
  23. Psalmen 23
  24. Psalmen 24
  25. Psalmen 25
  26. Psalmen 26
  27. Psalmen 27
  28. Psalmen 28
  29. Psalmen 29
  30. Psalmen 30
  31. Psalmen 31
  32. Psalmen 32
  33. Psalmen 33
  34. Psalmen 34
  35. Psalmen 35
  36. Psalmen 36
  37. Psalmen 37
  38. Psalmen 38
  39. Psalmen 39
  40. Psalmen 40
  41. Psalmen 41
  42. Psalmen 42
  43. Psalmen 43
  44. Psalmen 44
  45. Psalmen 45
  46. Psalmen 46
  47. Psalmen 47
  48. Psalmen 48
  49. Psalmen 49
  50. Psalmen 50
  51. Psalmen 51
  52. Psalmen 52
  53. Psalmen 53
  54. Psalmen 54
  55. Psalmen 55
  56. Psalmen 56
  57. Psalmen 57
  58. Psalmen 58
  59. Psalmen 59
  60. Psalmen 60
  61. Psalmen 61
  62. Psalmen 62
  63. Psalmen 63
  64. Psalmen 64
  65. Psalmen 65
  66. Psalmen 66
  67. Psalmen 67
  68. Psalmen 68
  69. Psalmen 69
  70. Psalmen 70
  71. Psalmen 71
  72. Psalmen 72
  73. Psalmen 73
  74. Psalmen 74
  75. Psalmen 75
  76. Psalmen 76
  77. Psalmen 77
  78. Psalmen 78
  79. Psalmen 79
  80. Psalmen 80
  81. Psalmen 81
  82. Psalmen 82
  83. Psalmen 83
  84. Psalmen 84
  85. Psalmen 85
  86. Psalmen 86
  87. Psalmen 87
  88. Psalmen 88
  89. Psalmen 89
  90. Psalmen 90
  91. Psalmen 91
  92. Psalmen 92
  93. Psalmen 93
  94. Psalmen 94
  95. Psalmen 95
  96. Psalmen 96
  97. Psalmen 97
  98. Psalmen 98
  99. Psalmen 99
  100. Psalmen 100
  101. Psalmen 101
  102. Psalmen 102
  103. Psalmen 103
  104. Psalmen 104
  105. Psalmen 105
  106. Psalmen 106
  107. Psalmen 107
  108. Psalmen 108
  109. Psalmen 109
  110. Psalmen 110
  111. Psalmen 111
  112. Psalmen 112
  113. Psalmen 113
  114. Psalmen 114
  115. Psalmen 115
  116. Psalmen 116
  117. Psalmen 117
  118. Psalmen 118
  119. Psalmen 119
  120. Psalmen 120
  121. Psalmen 121
  122. Psalmen 122
  123. Psalmen 123
  124. Psalmen 124
  125. Psalmen 125
  126. Psalmen 126
  127. Psalmen 127
  128. Psalmen 128
  129. Psalmen 129
  130. Psalmen 130
  131. Psalmen 131
  132. Psalmen 132
  133. Psalmen 133
  134. Psalmen 134
  135. Psalmen 135
  136. Psalmen 136
  137. Psalmen 137
  138. Psalmen 138
  139. Psalmen 139
  140. Psalmen 140
  141. Psalmen 141
  142. Psalmen 142
  143. Psalmen 143
  144. Psalmen 144
  145. Psalmen 145
  146. Psalmen 146
  147. Psalmen 147
  148. Psalmen 148
  149. Psalmen 149
  150. Psalmen 150
Begin bij Psalmen 1Psalmen bestuderen

Of bestudeer alleen Psalmen 1

Psalmen in "Wat zegt de Bijbel over..."

Wat zegt de Bijbel over angst?Wat zegt de Bijbel over angst? Waarom 'vrees niet' geen verwijt is, de belangrijkste teksten in hun context en hoe je als christen met angst omgaat.Wat zegt de Bijbel over vergeving?Wat zegt de Bijbel over vergeving? Hoe God vergeeft, waarom je anderen vergeeft, en waarom vergeven niet hetzelfde is als vergeten of goedpraten.Wat zegt de Bijbel over gebed?Wat zegt de Bijbel over gebed? Hoe Jezus leerde bidden, wat de Psalmen je leren, of God elk gebed verhoort en hoe je zelf begint met bidden.Wat zegt de Bijbel over hoop?Wat zegt de Bijbel over hoop? Waarom bijbelse hoop geen wensdenken is, wat Jeremia 29:11 in zijn context betekent en waar christelijke hoop op rust.

Lees verder na Psalmen

2 SamuëlDe geschiedenis van David achter veel psalmen, zoals Psalm 51 en Psalm 3.HebreeënHebreeën leest Psalm 2, 95 en 110 als woorden over Christus.KlaagliederenDezelfde klaagtaal als in Psalm 74 en 79, toegespitst op het verwoeste Jeruzalem.Alle 66 bijbelboekenHet overzicht van Genesis tot Openbaring.