Nieuwe Testament · boek 42 van 66
Lukas
Het evangelie voor wie buiten staan: armen, vrouwen, tollenaars en Samaritanen.
- Genre
- Evangelie
- Omvang
- 24 hoofdstukken
- Kernverzen
- Lukas 1:46-47 · Lukas 4:18 · Lukas 15:20 · Lukas 19:10
Waar gaat Lukas over?
Lukas gaat over het leven, sterven en opstaan van Jezus, beschreven als een zorgvuldig onderzocht verslag voor Theofilus. Het laat zien hoe Jezus kwam om te zoeken en zalig te maken wat verloren was (19:10), en hoe Zijn heil juist bij buitenstaanders aankomt.
Lukas opent met een voorwoord dat klinkt als een historicus: hij heeft alles nauwkeurig nagegaan om Theofilus de zekerheid te geven van wat hij geleerd heeft. Zijn evangelie is het langste en het is het eerste deel van een tweeluik - Handelingen is deel twee.
Wat Lukas kenmerkt is voor wie hij oog heeft. Herders horen het geboortebericht als eersten. Vrouwen spelen een grotere rol dan in de andere evangeliën. Een Samaritaan is de held van de bekendste gelijkenis, en een tollenaar gaat gerechtvaardigd naar huis terwijl de Farizeeër dat niet doet. Het Magnificat van Maria zingt over machtigen die van de troon worden gestoten.
Het middendeel is de lange reis naar Jeruzalem (9:51 tot 19:27), waarin het meeste materiaal staat dat alleen Lukas heeft: de barmhartige Samaritaan, de verloren zoon, de rijke man en Lazarus. Het boek eindigt met de Emmaüsgangers, die Jezus pas herkennen bij het breken van het brood.
Wie schreef Lukas?
Het evangelie noemt zijn schrijver niet bij naam. De vroege kerk schrijft het eenstemmig toe aan Lukas, de geneesheer en reisgenoot van Paulus, die ook Handelingen schreef.
Paulus noemt Lukas de geliefde medicijnmeester (Colossenzen 4:14) en een trouwe metgezel tijdens zijn gevangenschap (2 Timotheüs 4:11). Beide boeken zijn aan dezelfde Theofilus opgedragen (Lukas 1:3; Handelingen 1:1). Lukas was zelf geen ooggetuige van Jezus' leven: in zijn voorwoord zegt hij dat hij alles van voren aan nauwkeurig heeft nagegaan bij wie het vanaf het begin hadden gezien. Dat hij van heidense afkomst was, wordt vaak afgeleid uit Colossenzen 4:10-14, maar staat niet met zoveel woorden in de Bijbel.
Wanneer is Lukas geschreven?
Waarschijnlijk tussen 60 en 90 n.Chr. Wie Handelingen vroeg dateert, rond 62 n.Chr., plaatst Lukas kort daarvoor; veel anderen denken aan de jaren na de verwoesting van Jeruzalem in 70 n.Chr.
Lukas schreef voor Theofilus, gezien de aanspreektitel een man van aanzien, en daarmee voor een breder publiek van niet-Joodse christenen in de Grieks-Romeinse wereld. Hij legt Joodse gebruiken uit, verbindt gebeurtenissen met keizers en stadhouders (2:1-2; 3:1) en laat zien dat het christelijk geloof geen obscure sekte is, maar geworteld in controleerbare geschiedenis. Voor gelovigen die onder druk stonden, gaf dat vaste grond onder wat zij onderwezen waren (1:4).
Opbouw van Lukas
Lukas 1-2Aankondiging en geboorte
Lukas begint in de tempel, bij de priester Zacharias, en laat twee geboorten naast elkaar oplopen: die van Johannes de Doper en die van Jezus. Maria en Zacharias zingen hun lofzangen, engelen verschijnen aan herders in het veld, en de oude Simeon neemt het kind in zijn armen als een licht voor de heidenen. Het blok sluit met de twaalfjarige Jezus, die moet zijn in de dingen van Zijn Vader.
Lukas 3-9Optreden in Galilea
Na de doop in de Jordaan en de verzoeking in de woestijn opent Jezus Zijn werk in de synagoge van Nazareth met een woord uit Jesaja 61. Daarna volgen genezingen, de roeping van Petrus bij een wonderbare visvangst, de veldrede met zaligsprekingen en weeën, en de opwekking van de jongeling te Naïn. Het blok eindigt met Petrus' belijdenis en de verheerlijking op de berg.
Lukas 9-19De reis naar Jeruzalem
Vanaf 9:51 richt Jezus Zich vastberaden op Jeruzalem, en bijna tien hoofdstukken lang is Hij onderweg. Onderweg vertelt Hij de gelijkenissen die alleen Lukas bewaard heeft, leert Hij Zijn discipelen bidden en waarschuwt Hij voor hebzucht. Tollenaars en zondaars zoeken Zijn nabijheid, en in Jericho gaat Hij te gast bij Zacheüs, die in een boom geklommen was om Hem te kunnen zien.
Lukas 19-24Jeruzalem
Jezus trekt Jeruzalem binnen, weent over de stad en reinigt de tempel. Aan het Pascha stelt Hij het avondmaal in, bidt Hij op de Olijfberg, en wordt Hij verraden, verhoord en gekruisigd. Aan het kruis bidt Hij voor wie Hem kruisigen en belooft Hij een misdadiger het paradijs. Na de opstanding opent Hij voor twee leerlingen de Schriften en vaart Hij bij Bethanië ten hemel.
Kernthema's in Lukas
Heil voor de verlorenen
De sleutelzin staat in 19:10: 'de Zoon des mensen is gekomen, om te zoeken en zalig te maken, dat verloren was'. Hoofdstuk 15 werkt dat uit in drie gelijkenissen over iets wat kwijt is en weer gevonden wordt, en telkens eindigt het verhaal met vreugde, in de hemel en bij de vinder.
Gebed en de Heilige Geest
Lukas laat Jezus vaker bidden dan de andere evangelisten: bij Zijn doop (3:21), voor de keuze van de twaalf (6:12), op de berg van de verheerlijking (9:29) en op de Olijfberg (22:41-44). Hij belooft dat de Vader de Heilige Geest geeft aan wie Hem daarom bidden (11:13), een lijn die in Handelingen doorloopt.
Geld, bezit en vrijgevigheid
Geen evangelist spreekt zo vaak over geld als Lukas. De rijke dwaas bouwt grotere schuren (12:13-21), de rijke man negeert Lazarus aan zijn poort (16:19-31), en de rijke overste gaat bedroefd weg (18:18-25). Daartegenover staan Zacheüs, die de helft van zijn goederen weggeeft (19:8), en de arme weduwe met haar twee penningen (21:1-4).
Bekende gedeelten uit Lukas
Het kerstevangelie
Lukas 1-2De aankondiging aan Maria, haar lofzang, de geboorte in Bethlehem en de engelen bij de herders: het bekendste kerstverhaal komt uit Lukas.
De barmhartige Samaritaan
Lukas 10Een wetgeleerde vraagt wie zijn naaste is en krijgt een verhaal waarin juist een Samaritaan barmhartigheid bewijst.
De verloren zoon
Lukas 15Het verloren schaap, de verloren penning en de verloren zoon, met een vader die zijn zoon tegemoet loopt en een oudste broer die buiten blijft staan.
De Farizeeër en de tollenaar
Lukas 18Twee mannen bidden in de tempel. De een somt zijn deugden op, de ander slaat zich op de borst en vraagt alleen om genade.
Zacheüs
Lukas 19De oppertollenaar van Jericho klimt in een wilde vijgenboom, krijgt Jezus als gast, en die dag komt het heil zijn huis binnen.
De Emmaüsgangers
Lukas 24Twee teleurgestelde leerlingen, een Onbekende die hun de Schriften uitlegt, en een maaltijd waarbij hun ogen worden geopend.
Lukas in het geheel van de Bijbel
Lukas verbindt het Oude en het Nieuwe Testament met grote zorg. Het boek begint in de tempel, bij mensen als Zacharias, Simeon en Anna die wachten op de vertroosting Israëls, en Jezus opent Zijn optreden met de woorden van Jesaja 61. Aan het slot legt de opgestane Heere uit dat alles wat in de wet van Mozes, de profeten en de psalmen over Hem geschreven is, vervuld moest worden (24:44).
Het evangelie is het eerste deel van een tweeluik: Handelingen vertelt verder over alles wat Jezus begonnen was te doen en te leren (Handelingen 1:1). Het geslachtsregister loopt in Lukas terug tot Adam (3:38), een teken dat deze Heiland er is voor heel de mensheid.
Studievragen bij Lukas
Lees de rede in Nazareth (4:16-30). Waarom loopt die zo uit de hand?
De drie gelijkenissen in hoofdstuk 15 horen bij elkaar. Wat voegt elk verhaal toe aan het vorige?
Welke rol spelen bezit en geld in dit evangelie? Zoek vijf plaatsen.
Lukas lezen
Lees Lukas met het voorwoord (1:1-4) in gedachten: dit is een verslag dat zekerheid wil geven. Neem het middendeel, de reis naar Jeruzalem vanaf 9:51, als apart blok en noteer welke gelijkenissen alleen hier staan. Wie Lukas uit heeft, leest het best meteen Handelingen erachteraan, want de twee boeken zijn als één werk bedoeld.