BijbelStudieBijbelStudie

Oude Testament · boek 23 van 66

Jesaja

De Heilige Israëls oordeelt en redt - en het redden krijgt het laatste woord.

Genre
Grote profeten
Omvang
66 hoofdstukken
Kernverzen
Jesaja 6:8 · Jesaja 9:5 · Jesaja 40:31 · Jesaja 53:5 · Jesaja 55:8-9

Waar gaat Jesaja over?

Jesaja gaat over de heilige God die Zijn ontrouwe volk oordeelt en het daarna troost en redt. Het boek kondigt een Koning uit het huis van David aan en een lijdende Knecht, en eindigt met een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.

Jesaja is het langste profetenboek en het meest geciteerde in het Nieuwe Testament. Het opent met een aanklacht: het volk brengt offers, viert feesten, en onderdrukt ondertussen de wees en de weduwe. Godsdienst zonder recht is voor Jesaja geen halve godsdienst maar een belediging.

Het boek valt grofweg in twee delen. De hoofdstukken 1-39 spelen in de achtste eeuw, met de Assyrische dreiging op de achtergrond, en bevatten het roepingsvisioen in hoofdstuk 6, de Immanuël-profetie en het optreden bij koning Hizkia. Vanaf hoofdstuk 40 verandert de toon volledig: 'Troost, troost Mijn volk'. Er wordt gesproken tot ballingen in Babel over terugkeer, en Kores wordt bij name genoemd.

Het hart van dat tweede deel zijn de vier liederen over de Knecht des HEEREN, uitlopend op Jesaja 53 - de tekst die de kerk van het begin af aan op Jezus heeft betrokken. Het boek eindigt met een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.

Wie schreef Jesaja?

Het boek noemt als schrijver de profeet Jesaja, zoon van Amoz, die in de 8e eeuw v.Chr. in Jeruzalem optrad (1:1). Of het hele boek van hem is, is sinds de 18e eeuw onderwerp van debat.

Veel wetenschappers schrijven hoofdstuk 40-66 toe aan latere profeten uit Jesaja's school, vooral omdat die hoofdstukken spreken tot ballingen in Babel en Kores bij name noemen (44:28; 45:1). Orthodoxe uitleggers houden doorgaans vast aan de eenheid van het boek. Zij wijzen erop dat het Nieuwe Testament beide delen aan Jesaja toeschrijft: Johannes 12:38-41 citeert Jesaja 53 en Jesaja 6 en noemt beide keren Jesaja. De Jesajarol uit Qumran bevat alle 66 hoofdstukken als één geheel.

Wanneer is Jesaja geschreven?

Jesaja trad op van ongeveer 740 v.Chr., het sterfjaar van koning Uzzia, tot na 701 v.Chr. Wie het tweede deel aan latere profeten toeschrijft, dateert dat in de 6e eeuw v.Chr., tijdens en na de ballingschap.

Jesaja leefde onder vier koningen van Juda: Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia. Assyrië was de grootmacht die het noordrijk Israël in 722 v.Chr. wegvoerde en in 701 v.Chr. ook Jeruzalem belegerde. Achaz zocht steun bij Assyrië, Hizkia werd verleid tot een bondgenootschap met Egypte, en Jesaja riep beiden op om alleen op de HEERE te vertrouwen. Een oude joodse overlevering zegt dat hij onder koning Manasse de marteldood stierf.

Opbouw van Jesaja

  1. Jesaja 1-12Oordeel over Juda

    God roept hemel en aarde als getuigen tegen Zijn opstandige kinderen, maar biedt reiniging aan: al waren hun zonden als scharlaken (1:18). Het lied van de wijngaard (5) toont Gods teleurstelling. In het jaar dat Uzzia sterft, ziet Jesaja de Heere op Zijn troon en hoort hij de serafs roepen: 'Heilig, heilig, heilig' (6:3). Tegenover koning Achaz klinkt de belofte van Immanuël, uitlopend op een Kind dat geboren wordt (9:5) en een Rijsje uit de tronk van Isaï (11).

  2. Jesaja 13-27Over de volken

    Een reeks godsspraken laat zien dat de HEERE niet alleen Israëls God is, maar Rechter over alle naties: Babel, Assyrië, Filistea, Moab, Damaskus, Egypte en Tyrus. Opvallend is de belofte dat Egypte en Assyrië eens samen met Israël een zegen zullen zijn (19:24-25). De hoofdstukken 24-27 verbreden het oordeel tot de hele aarde, maar spreken ook van een feestmaal op Gods berg waar Hij de dood voor altijd verslindt.

  3. Jesaja 28-39Wee en vertrouwen

    Zes keer klinkt 'wee' over leiders die op Egypte vertrouwen in plaats van op de HEERE. Na het oordeel over Edom volgt een beeld van de woestijn die bloeit als een roos (35). De hoofdstukken 36-39 vertellen in proza hoe de Assyrische koning Sanherib Jeruzalem belegert, hoe Hizkia bidt en de stad wonderlijk gered wordt, en hoe Hizkia daarna de gezanten uit Babel zijn schatten laat zien.

  4. Jesaja 40-55Troost

    'Troost, troost Mijn volk' zet de toon: de straf is voorbij, een stem roept een weg te banen in de woestijn. God, voor Wie de volken als een druppel aan een emmer zijn, spot met afgoden die door mensenhanden gemaakt zijn. Hij noemt Kores als Zijn werktuig voor de terugkeer. Door deze hoofdstukken lopen vier liederen over de Knecht des HEEREN, met in 53 de Knecht die voor de zonden van anderen lijdt.

  5. Jesaja 56-66Herstel

    Vreemdelingen en ontmanden krijgen een plaats in Gods huis, dat een bedehuis voor alle volken zal zijn (56:7). God ontmaskert vasten dat samengaat met uitbuiting (58). Jeruzalem wordt opgeroepen op te staan en te stralen (60), en de Gezalfde verkondigt goede boodschap aan de armen (61). Het boek eindigt met een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, en met een ernstige waarschuwing.

Kernthema's in Jesaja

De Heilige Israëls

Jesaja's favoriete naam voor God is 'de Heilige Israëls', en die komt in beide helften van het boek voor. Sinds het visioen in hoofdstuk 6 weet Jesaja dat Gods heiligheid tegelijk dodelijk en reinigend is: de gloeiende kool neemt zijn ongerechtigheid weg. Die heiligheid oordeelt het volk en redt het.

Het overblijfsel

Het oordeel is echt, maar niet het einde. Jesaja's zoon heet Sear-Jasub, wat betekent dat een rest zal terugkeren (7:3), en de tronk die overblijft van een omgehakte boom is een heilig zaad (6:13). Uit dat kleine begin laat God een nieuw volk opgroeien (10:20-22; 11:1).

De Koning en de Knecht

Het eerste deel belooft een Koning uit het huis van David, Wonderlijk, Raad, sterke God (9:5-6; 11:1-10). Het tweede deel spreekt over een Knecht die veracht wordt en door Wiens striemen genezing komt (53:5). Pas in het Nieuwe Testament blijken Koning en Knecht één Persoon.

Bekende gedeelten uit Jesaja

  • Het roepingsvisioen

    Jesaja 6

    De Heere op een hoge en verheven troon, de serafs, de gloeiende kool, en 'Zie, hier ben ik, zend mij' (6:8).

  • Immanuël

    Jesaja 7 en 9

    Het teken van de maagd die een Zoon baart, en het Kind dat ons geboren wordt, met de heerschappij op Zijn schouder.

  • Troost Mijn volk

    Jesaja 40

    Gods troost voor ballingen, uitlopend op de belofte dat wie de HEERE verwachten, nieuwe kracht krijgen.

  • De lijdende Knecht

    Jesaja 53

    'Hij is om onze overtredingen verwond … en door Zijn striemen is ons genezing geworden' (53:5).

  • Komt tot de wateren

    Jesaja 55

    Een uitnodiging voor dorstigen zonder geld, en de verzekering dat Gods woord niet leeg terugkeert.

  • Een nieuwe hemel en aarde

    Jesaja 65

    Gods belofte van een herschapen wereld waarin geen geween meer is en de wolf met het lam weidt.

Jesaja in het geheel van de Bijbel

Jesaja wordt in het Nieuwe Testament vaker bij name genoemd dan enige andere profeet. Mattheüs ziet in de geboorte van Jezus de vervulling van de Immanuëlbelofte (Mattheüs 1:23), Johannes de Doper is de stem die roept in de woestijn (Jesaja 40:3), en Jezus leest in Nazareth Jesaja 61 voor en zegt dat het vandaag vervuld is (Lukas 4:16-21).

Filippus legt de Ethiopische kamerling Jesaja 53 uit en verkondigt hem Jezus (Handelingen 8:32-35). Paulus haalt Jesaja aan om te laten zien dat ook heidenen tot het heil geroepen zijn (Romeinen 10 en 15), en Openbaring 21 neemt de nieuwe hemel en aarde van Jesaja 65 over. Niet voor niets wordt Jesaja wel de evangelist van het Oude Testament genoemd.

Studievragen bij Jesaja

  1. Wat ziet Jesaja in hoofdstuk 6, en wat is zijn eerste reactie voordat hij 'zend mij' zegt?

  2. Zoek de vier Knechtsliederen op (42, 49, 50, 52-53). Wat verandert er van lied tot lied?

  3. Hoe beschrijft Jesaja 58 het vasten dat God wél wil?

Jesaja lezen

Lees Jesaja niet in één keer, maar per blok, met de koningen van Juda in je achterhoofd; 2 Koningen 15-20 geeft de achtergrond van het eerste deel. Markeer de namen van God en elke plek waar een toekomstige Koning of Knecht verschijnt. Bij de godsspraken over de volken helpt een kaart. Wie weinig tijd heeft, begint met 6, 40 en 52-53.

De 66 hoofdstukken van Jesaja

  1. Jesaja 1
  2. Jesaja 2
  3. Jesaja 3
  4. Jesaja 4
  5. Jesaja 5
  6. Jesaja 6
  7. Jesaja 7
  8. Jesaja 8
  9. Jesaja 9
  10. Jesaja 10
  11. Jesaja 11
  12. Jesaja 12
  13. Jesaja 13
  14. Jesaja 14
  15. Jesaja 15
  16. Jesaja 16
  17. Jesaja 17
  18. Jesaja 18
  19. Jesaja 19
  20. Jesaja 20
  21. Jesaja 21
  22. Jesaja 22
  23. Jesaja 23
  24. Jesaja 24
  25. Jesaja 25
  26. Jesaja 26
  27. Jesaja 27
  28. Jesaja 28
  29. Jesaja 29
  30. Jesaja 30
  31. Jesaja 31
  32. Jesaja 32
  33. Jesaja 33
  34. Jesaja 34
  35. Jesaja 35
  36. Jesaja 36
  37. Jesaja 37
  38. Jesaja 38
  39. Jesaja 39
  40. Jesaja 40
  41. Jesaja 41
  42. Jesaja 42
  43. Jesaja 43
  44. Jesaja 44
  45. Jesaja 45
  46. Jesaja 46
  47. Jesaja 47
  48. Jesaja 48
  49. Jesaja 49
  50. Jesaja 50
  51. Jesaja 51
  52. Jesaja 52
  53. Jesaja 53
  54. Jesaja 54
  55. Jesaja 55
  56. Jesaja 56
  57. Jesaja 57
  58. Jesaja 58
  59. Jesaja 59
  60. Jesaja 60
  61. Jesaja 61
  62. Jesaja 62
  63. Jesaja 63
  64. Jesaja 64
  65. Jesaja 65
  66. Jesaja 66
Begin bij Jesaja 1Jesaja bestuderen

Of bestudeer alleen Jesaja 1

Jesaja in "Wat zegt de Bijbel over..."

Wat zegt de Bijbel over angst?Wat zegt de Bijbel over angst? Waarom 'vrees niet' geen verwijt is, de belangrijkste teksten in hun context en hoe je als christen met angst omgaat.Wat zegt de Bijbel over vrede?Wat zegt de Bijbel over vrede? Wat sjalom betekent, het verschil tussen vrede met God en de vrede van God, en waarom vrede meer is dan geen ruzie.Wat zegt de Bijbel over het eeuwige leven?Wat zegt de Bijbel over het eeuwige leven? Wat Jezus ermee bedoelt, hoe je het ontvangt, en waarom de Bijbel spreekt van opstanding en een nieuwe aarde.

Lees verder na Jesaja

2 KoningenDe geschiedenis van Achaz en Hizkia, met dezelfde belegering als Jesaja 36-39.MichaEen tijdgenoot van Jesaja met een verwante boodschap over recht en de komende Heerser.MattheüsHet evangelie dat Jesaja's beloften over Immanuël en de Knecht in Jezus vervuld ziet.Alle 66 bijbelboekenHet overzicht van Genesis tot Openbaring.