Oude Testament · boek 22 van 66
Hooglied
Liefde tussen man en vrouw, bezongen zonder terughoudendheid.
- Genre
- Poëzie en wijsheid
- Omvang
- 8 hoofdstukken
- Kernverzen
- Hooglied 2:4 · Hooglied 4:7 · Hooglied 8:6-7
Waar gaat Hooglied over?
Hooglied gaat over de liefde tussen een bruid en haar bruidegom: verlangen, zoeken, vinden en trouw. De kerk heeft er daarnaast van oudsher een beeld in gezien van de liefde tussen God en Zijn volk, of tussen Christus en de gemeente.
Hooglied is een bundel liefdesliederen tussen een vrouw en een man, met een koor van 'dochters van Jeruzalem' erbij. Er wordt niet over God gesproken, niet over de tempel, niet over de wet. Er wordt gesproken over verlangen, lichamen, tuinen, geuren en gemis.
Door de eeuwen is het op twee manieren gelezen. De allegorische lezing ziet er de liefde van God voor Israël of van Christus voor de gemeente in; die uitleg domineerde eeuwenlang en zit in veel oude commentaren. De letterlijke lezing neemt het als wat het is: een lofzang op de huwelijksliefde, die door in de canon te staan zegt dat lichamelijke liefde niet buiten het geloofsleven valt.
Beide lezingen kunnen elkaar aanvullen. Wie het bestudeert doet er goed aan eerst goed te lezen wat er staat, en pas daarna te vragen wat het beeld verder kan dragen.
Wie schreef Hooglied?
Het opschrift luidt 'Het Hooglied, hetwelk van Salomo is' (1:1); in het Hebreeuws staat er letterlijk: het lied der liederen. De traditie ziet Salomo als dichter; het Hebreeuws kan ook betekenen dat het aan hem is opgedragen of over hem gaat.
Volgens 1 Koningen 4 schreef Salomo meer dan duizend liederen, en zijn naam komt verschillende keren in het boek voor. Veel wetenschappers zien Hooglied als een bundel liefdesliederen van verschillende dichters, die later onder Salomo's naam is samengebracht. Of het één verhaal is met een doorlopende lijn of een verzameling losse liederen, is ook onder orthodoxe uitleggers niet beslist. Wel is duidelijk dat het met grote kunst is geschreven.
Wanneer is Hooglied geschreven?
Als Salomo de dichter is, dan in de 10e eeuw v.Chr. Door woorden die op later Hebreeuws of Perzische invloed kunnen wijzen, denken anderen aan een latere tijd. De datering blijft onzeker.
De liederen ademen het land Israël: wijngaarden en granaatappels, Libanon en Engedi, de Saron en de bergen van Gilead. De vergelijking van de bruid met Thirza en Jeruzalem (6:4) noemt twee hoofdsteden naast elkaar, wat sommigen als een aanwijzing voor een vroege datering zien. In de joodse traditie wordt Hooglied gelezen op het Pascha, het feest van de bevrijding uit Egypte, als lied over Gods liefde voor Israël.
Opbouw van Hooglied
Hooglied 1-2Verlangen
Het lied begint midden in het verlangen: de bruid wil gekust worden en zoekt waar haar geliefde zijn kudde weidt. Ze is gebruind door de zon en voelt zich onzeker, hij noemt haar schoon. In hoofdstuk 2 roept hij haar mee de lente in, want de winter is voorbij. Voor het eerst klinkt de bezwering aan de dochters van Jeruzalem om de liefde niet te wekken voordat het haar lust.
Hooglied 3-5Zoeken en vinden
's Nachts zoekt de bruid haar geliefde door de straten tot ze hem vindt. Dan nadert een stoet uit de woestijn: de draagkoets van Salomo op de dag van zijn bruiloft. In hoofdstuk 4 beschrijft de bruidegom zijn bruid van top tot teen en noemt haar een besloten hof. Na een tweede nachtscène, waarin ze te laat opendoet, beschrijft zij hem aan de dochters van Jeruzalem.
Hooglied 6-7Terugvinden
De bruid weet waar haar geliefde is: in zijn hof, en zij is van hem en hij van haar (6:3). De bruidegom prijst haar opnieuw, als indrukwekkend als een leger met banieren. Hoofdstuk 7 bevat een nieuwe beschrijving van haar schoonheid, nu van de voeten naar boven, en eindigt met haar uitnodiging om samen naar de velden en wijngaarden te gaan.
Hooglied 8De kracht van liefde
Het laatste hoofdstuk bevat het hoogtepunt van het boek: 'Zet mij als een zegel op Uw hart', want de liefde is sterk als de dood en vele wateren kunnen haar niet uitblussen. Wie al zijn bezit zou geven voor zo'n liefde, zou worden uitgelachen. Daarna volgen korte stukjes over een kleine zuster en een wijngaard, en het lied eindigt met een roep om de geliefde.
Kernthema's in Hooglied
Liefde als gave van de Schepper
Hooglied viert lichamelijke liefde zonder schaamte en zonder grofheid, als een echo van Genesis 2, waar man en vrouw naakt waren en zich niet schaamden. Dat dit boek in de Bijbel staat, zegt dat verlangen, schoonheid en tederheid binnen het huwelijk goede gaven van God zijn.
Wacht op het juiste moment
Drie keer bezweert de bruid de dochters van Jeruzalem de liefde niet op te wekken voordat het haar lust (2:7; 3:5; 8:4). Liefde is krachtig en moet daarom niet geforceerd of te vroeg aangewakkerd worden. Het boek combineert hartstocht met geduld.
Exclusieve en trouwe liefde
'Ik ben mijns Liefsten, en mijn Liefste is mijn' (6:3; vergelijk 2:16). De liefde in Hooglied deelt niet en laat zich niet kopen (8:7). Zij is sterk als de dood, een beeld van onvoorwaardelijke toewijding die tot het einde standhoudt (8:6).
Bekende gedeelten uit Hooglied
Sta op, kom
Hooglied 2De roos van Saron, de banier van liefde en de uitnodiging om de lente in te gaan.
Zoeken in de nacht
Hooglied 3De bruid zoekt de geliefde van haar ziel, en de bruiloftsstoet van Salomo trekt voorbij.
Geheel zijt gij schoon
Hooglied 4De bruidegom bewondert zijn bruid en noemt haar een besloten hof en een verzegelde fontein.
Mijn Liefste is blank en rood
Hooglied 5Na een gemiste ontmoeting beschrijft de bruid vol bewondering wie haar geliefde is.
Sterk als de dood
Hooglied 8Het zegel op het hart en een liefde die geen water kan blussen en geen geld kan kopen.
Hooglied in het geheel van de Bijbel
Hooglied staat in een lange bijbelse lijn waarin het huwelijk centraal staat, van Genesis 2 tot de profeten. Hosea, Jesaja en Ezechiël beschrijven Gods verbond met Israël als een huwelijk, en Gods verdriet over afgoderij als verdriet over ontrouw. Zo ontstond de lezing van Hooglied als lied over God en Zijn volk.
In het Nieuwe Testament noemt Jezus Zichzelf de Bruidegom (Markus 2:19), Paulus vergelijkt de liefde van man en vrouw met die van Christus en de gemeente (Efeziërs 5:25-32), en Openbaring eindigt met de bruiloft van het Lam (Openbaring 19:7-9). Bernardus van Clairvaux schreef tientallen preken over Hooglied, en ook in de Nadere Reformatie werd het boek geestelijk gelezen. De letterlijke en de geestelijke lezing hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Studievragen bij Hooglied
Wie spreekt er in elk gedeelte? Markeer de wisselingen tussen bruid, bruidegom en koor.
Wat zegt 8:6-7 over wat liefde is - en waarmee wordt zij vergeleken?
Welke uitleg overtuigt jou, en welke argumenten zijn er voor de andere?
Hooglied lezen
Lees Hooglied eerst letterlijk en in één keer, als poëzie. Let op wie er spreekt: de bruid, de bruidegom of het koor; veel bijbels geven dat aan in de kantlijn. Neem de beelden serieus als beelden uit het land en de cultuur van toen. Vraag pas daarna wat het boek zegt over het huwelijk en over de liefde van God.