BijbelStudieBijbelStudie

Oude Testament · boek 24 van 66

Jeremia

Veertig jaar preken tegen een volk dat niet luistert - en de belofte van een nieuw verbond.

Genre
Grote profeten
Omvang
52 hoofdstukken
Kernverzen
Jeremia 1:5 · Jeremia 17:9 · Jeremia 29:11 · Jeremia 31:33

Waar gaat Jeremia over?

Jeremia gaat over de laatste jaren van het koninkrijk Juda en de profeet die de ondergang van Jeruzalem moest aankondigen. Het boek laat Gods oordeel over een ontrouw volk zien, maar ook Zijn belofte van terugkeer en een nieuw verbond, geschreven in het hart.

Jeremia profeteert in de laatste veertig jaar van Juda, van koning Josia tot na de val van Jeruzalem. Hij wordt geroepen als jonge man, protesteert dat hij niet spreken kan, en krijgt een boodschap die hem eenzaam en gehaat zal maken.

Zijn kernpunt is dat het onafwendbaar is geworden: Babel komt, en verzet is zinloos. Dat maakt hem in de ogen van het hof een landverrader. Hij wordt in het blok gezet, in een put met modder gegooid, en zijn boekrol wordt door de koning stukje bij beetje in het vuur gesneden. Jeremia dicteert hem opnieuw.

Wat het boek uitzonderlijk maakt zijn de 'confessies': gedeelten waarin Jeremia God rechtstreeks verwijt dat Hij hem overgehaald heeft. En midden in al dat donker staat de belofte van hoofdstuk 31, over een verbond dat God in het hart schrijft - het gedeelte dat de brief aan de Hebreeën in zijn geheel citeert.

Wie schreef Jeremia?

Het boek bevat de woorden van de profeet Jeremia, zoon van Hilkia, uit een priestergeslacht in Anathoth (1:1). Zijn secretaris Baruch schreef veel ervan op, zoals het boek zelf vertelt (36:4).

Jeremia dicteerde zijn profetieën aan Baruch, en toen koning Jojakim die rol verbrandde, schreef Baruch alles opnieuw op, aangevuld met meer woorden (36:32). Er bestaan twee vormen van het boek: de Griekse vertaling is ongeveer een achtste korter en heeft een andere volgorde dan de Hebreeuwse tekst. Kritische onderzoekers rekenen met latere bewerking; orthodoxe uitleggers zien het boek als het werk van Jeremia en Baruch.

Wanneer is Jeremia geschreven?

Jeremia profeteerde van het dertiende jaar van koning Josia, 627 v.Chr., tot na de val van Jeruzalem in 586 v.Chr. Het laatste hoofdstuk noemt een gebeurtenis rond 560 v.Chr., dus het boek kreeg daarna zijn eindvorm.

Het waren dramatische jaren. Josia hervormde de eredienst, maar sneuvelde in 609 v.Chr. Daarna werd Juda speelbal tussen Egypte en Babel. Nebukadnezar versloeg Egypte bij Karchemis (605 v.Chr.), voerde in 597 v.Chr. koning Jojachin weg en verwoestte in 586 v.Chr. Jeruzalem en de tempel. Jeremia maakte het allemaal mee: hij werd bespot, gevangen gezet, en uiteindelijk door vluchtende landgenoten tegen zijn wil naar Egypte meegenomen.

Opbouw van Jeremia

  1. Jeremia 1-10Roeping en aanklacht

    God kende Jeremia al voordat hij geboren werd, en geeft hem woorden om uit te rukken en af te breken, te bouwen en te planten. Twee beelden bevestigen de roeping: een amandeltak en een kokende pot uit het noorden. Het volk heeft de Springader van levend water verlaten voor gebroken bakken (2:13). In de tempelpoort waarschuwt Jeremia dat het gebouw geen schuilplaats is voor wie onrecht doet (7).

  2. Jeremia 11-20De confessies

    Zelfs de mannen uit zijn geboorteplaats willen Jeremia doden. In zijn klachten spreekt hij God rechtstreeks aan, soms wanhopig. Symbolische handelingen maken de boodschap zichtbaar: een bedorven linnen gordel, de pottenbakker die een mislukte pot opnieuw vormt, een kruik die verbrijzeld wordt. Na een nacht in het blok zegt Jeremia dat hij wil zwijgen, maar dat het woord brandt als vuur in zijn beenderen (20:9).

  3. Jeremia 21-33Koningen en herstel

    Jeremia oordeelt over de koningen van Juda, maar belooft een rechtvaardige Spruit uit David, 'De HEERE onze Gerechtigheid' (23:6). Hij ontmaskert valse profeten, voorzegt zeventig jaar onder Babel en schrijft de ballingen dat ze huizen moeten bouwen en de vrede van de stad moeten zoeken (29:7). De hoofdstukken 30-33 heten het troostboek: terugkeer, het nieuwe verbond, en een akker die Jeremia koopt terwijl de vijand voor de poort staat.

  4. Jeremia 34-45Belegering en val

    In proza vertelt het boek hoe koning Jojakim de boekrol stukje bij beetje verbrandt en hoe Jeremia in een modderige put wordt gegooid, waaruit de Ethiopiër Ebed-Melech hem redt. Jeruzalem valt (39). De achterblijvers vermoorden de landvoogd Gedalia en vluchten, tegen Gods woord in, naar Egypte, waar Jeremia blijft waarschuwen. Een kort hoofdstuk bemoedigt Baruch.

  5. Jeremia 46-52Over de volken

    Jeremia was geroepen tot profeet over de volken (1:5), en hier klinken zijn godsspraken tegen Egypte, Filistea, Moab, Ammon, Edom, Damaskus en Elam. Het langst is die over Babel zelf (50-51): ook de wereldmacht die Jeruzalem verwoestte, valt. Het boek sluit met een verslag van de val van Jeruzalem en de vrijlating van koning Jojachin in Babel.

Kernthema's in Jeremia

Een ziek hart en een nieuw hart

'Arglistig is het hart, meer dan enig ding' (17:9). Jeremia ziet dat het probleem van het volk dieper zit dan losse zonden: het hart zelf is verdorven, zoals een luipaard zijn vlekken niet kan veranderen (13:23). Daarom belooft God in 31:33 Zijn wet in het hart te schrijven.

Ware en valse profetie

Jeremia staat vaak alleen tegenover profeten die vrede beloven waar geen vrede is (6:14; 23). De botsing met Hananja, die het houten juk van Jeremia's nek breekt (28), laat zien hoe moeilijk het onderscheid kan zijn. Het criterium is uiteindelijk of het woord van God zelf komt en uitkomt.

Hoop midden in het oordeel

De boodschap van Jeremia is overwegend somber, maar nooit zonder hoop. Hij schrijft ballingen dat God gedachten van vrede over hen heeft (29:11), belooft terugkeer (30-31), en koopt tijdens de belegering een akker als teken dat er weer velden gekocht zullen worden (32).

Bekende gedeelten uit Jeremia

  • De roeping

    Jeremia 1

    Een jonge man die zegt dat hij niet kan spreken, en een God die Zijn woorden in zijn mond legt.

  • De tempelrede

    Jeremia 7

    Een waarschuwing tegen vertrouwen op de tempel zonder recht te doen, door Jezus aangehaald bij de tempelreiniging.

  • In het huis van de pottenbakker

    Jeremia 18

    God als de Pottenbakker die het volk vormt en kan hervormen, als het zich bekeert.

  • De brief aan de ballingen

    Jeremia 29

    Bouw huizen, plant tuinen, zoek de vrede van de stad, en weet dat God na zeventig jaar omziet.

  • Het nieuwe verbond

    Jeremia 31

    'Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven, en zal die in hun hart schrijven' (31:33).

  • De verbrande boekrol

    Jeremia 36

    Koning Jojakim snijdt Gods woord in stukken en verbrandt het, maar het woord wordt opnieuw geschreven.

Jeremia in het geheel van de Bijbel

Jeremia leefde in de periode die 2 Koningen 22-25 en 2 Kronieken 34-36 beschrijven, en zijn voorzegging van zeventig jaar ballingschap wordt later gelezen door Daniël (Daniël 9:2) en genoemd bij de terugkeer onder Kores (Ezra 1:1). Klaagliederen is de rouwzang die op zijn boodschap volgt.

Het Nieuwe Testament grijpt vooral terug op het nieuwe verbond. Jezus spreekt bij het avondmaal over het nieuwe testament in Zijn bloed (Lukas 22:20), en Hebreeën 8 citeert Jeremia 31:31-34 in zijn geheel. Mattheüs ziet in Rachels geween om haar kinderen (31:15) een beeld van de kindermoord in Bethlehem. Sommigen dachten dat Jezus Jeremia was (Mattheüs 16:14), en inderdaad weende ook Hij over Jeruzalem.

Studievragen bij Jeremia

  1. Lees Jeremia 29:1-14 als geheel. Aan wie is vers 11 geschreven, en wat verandert dat aan de toepassing?

  2. Wat is er nieuw aan het nieuwe verbond in 31:31-34?

  3. Hoe praat Jeremia in zijn confessies tegen God? Wat zegt het dat die gebeden in de Bijbel staan?

Jeremia lezen

Jeremia is niet chronologisch geordend, dus houd een overzicht van de koningen bij de hand: Josia, Jojakim, Jojachin en Zedekia. Lees de verhalende hoofdstukken 26-29 en 34-45 als je de draad kwijtraakt. Markeer de confessies (onder meer 11-12, 15, 20) en het troostboek (30-33), want daar hoor je het hart van de profeet en van God.

De 52 hoofdstukken van Jeremia

  1. Jeremia 1
  2. Jeremia 2
  3. Jeremia 3
  4. Jeremia 4
  5. Jeremia 5
  6. Jeremia 6
  7. Jeremia 7
  8. Jeremia 8
  9. Jeremia 9
  10. Jeremia 10
  11. Jeremia 11
  12. Jeremia 12
  13. Jeremia 13
  14. Jeremia 14
  15. Jeremia 15
  16. Jeremia 16
  17. Jeremia 17
  18. Jeremia 18
  19. Jeremia 19
  20. Jeremia 20
  21. Jeremia 21
  22. Jeremia 22
  23. Jeremia 23
  24. Jeremia 24
  25. Jeremia 25
  26. Jeremia 26
  27. Jeremia 27
  28. Jeremia 28
  29. Jeremia 29
  30. Jeremia 30
  31. Jeremia 31
  32. Jeremia 32
  33. Jeremia 33
  34. Jeremia 34
  35. Jeremia 35
  36. Jeremia 36
  37. Jeremia 37
  38. Jeremia 38
  39. Jeremia 39
  40. Jeremia 40
  41. Jeremia 41
  42. Jeremia 42
  43. Jeremia 43
  44. Jeremia 44
  45. Jeremia 45
  46. Jeremia 46
  47. Jeremia 47
  48. Jeremia 48
  49. Jeremia 49
  50. Jeremia 50
  51. Jeremia 51
  52. Jeremia 52
Begin bij Jeremia 1Jeremia bestuderen

Of bestudeer alleen Jeremia 1

Jeremia in "Wat zegt de Bijbel over..."

Wat zegt de Bijbel over hoop?Wat zegt de Bijbel over hoop? Waarom bijbelse hoop geen wensdenken is, wat Jeremia 29:11 in zijn context betekent en waar christelijke hoop op rust.Wat zegt de Bijbel over vrede?Wat zegt de Bijbel over vrede? Wat sjalom betekent, het verschil tussen vrede met God en de vrede van God, en waarom vrede meer is dan geen ruzie.

Lees verder na Jeremia

KlaagliederenDe rouwklacht over het verwoeste Jeruzalem, van oudsher met Jeremia verbonden.2 KoningenDe laatste koningen van Juda en de val van Jeruzalem, als historisch kader.HebreeënHebreeën 8 citeert Jeremia's belofte van het nieuwe verbond volledig.Alle 66 bijbelboekenHet overzicht van Genesis tot Openbaring.