Nieuwe Testament · boek 40 van 66
Mattheüs
Jezus als de beloofde Messias van Israël, in wie de Schriften vervuld worden.
- Genre
- Evangelie
- Omvang
- 28 hoofdstukken
- Kernverzen
- Mattheüs 5:16 · Mattheüs 6:33 · Mattheüs 16:16 · Mattheüs 28:19-20
Waar gaat Mattheüs over?
Mattheüs gaat over het leven, het onderwijs, het sterven en de opstanding van Jezus, de beloofde Messias en Koning uit het huis van David. Het evangelie laat zien hoe in Hem de Schriften vervuld worden, en roept op om Zijn discipel te worden.
Mattheüs schrijft voor lezers die de Schriften kennen. Zijn evangelie begint met een geslachtsregister dat Jezus verankert in Abraham en David, en door het hele boek staat de formule 'opdat vervuld zou worden hetgeen gesproken is'. Hij haalt het Oude Testament vaker aan dan de andere evangelisten.
Het boek is opvallend geordend rond vijf grote redevoeringen, elk afgesloten met dezelfde overgangszin: de Bergrede (5-7), de uitzendingsrede (10), de gelijkenissen van het Koninkrijk (13), de gemeenterede (18) en de rede over de laatste dingen (24-25). Veel uitleggers zien daarin een bewuste echo van de vijf boeken van Mozes.
De Bergrede is het bekendste gedeelte en ook het scherpste: de zaligsprekingen, de zes 'maar Ik zeg u'-uitspraken, het Onze Vader, en de oproep om niet bezorgd te zijn. Het evangelie eindigt op een berg in Galilea met de opdracht om alle volken tot discipelen te maken, en met de belofte 'Ik ben met ulieden al de dagen tot de voleinding der wereld'.
Wie schreef Mattheüs?
Het evangelie noemt geen schrijver. Vanaf de tweede eeuw schrijft de kerk het eenstemmig toe aan Mattheüs, de tollenaar die Jezus riep en die een van de twaalf apostelen werd (9:9; 10:3).
Papias, een kerkvader uit het begin van de tweede eeuw, schrijft dat Mattheüs de woorden van Jezus in de Hebreeuwse taal ordende; wat hij daar precies mee bedoelt, is niet duidelijk. Alleen dit evangelie noemt de geroepen tollenaar Mattheüs in plaats van Levi, en in de lijst van apostelen heet hij 'Mattheüs de tollenaar'. Veel moderne onderzoekers menen dat het boek voor een deel op Markus steunt, en laten de vraag naar de schrijver open.
Wanneer is Mattheüs geschreven?
Dat is omstreden. Wie de traditie volgt, denkt vaak aan de jaren 50 of 60 n.Chr., vóór de verwoesting van Jeruzalem; veel andere onderzoekers denken aan 70-90 n.Chr.
Het evangelie lijkt geschreven voor christenen uit de Joden, die de Schriften kenden en zich afvroegen hoe Jezus Zich verhield tot de wet, de tempel en de synagoge. Joodse gebruiken worden zelden uitgelegd, en het boek begint bij Abraham en David. Vaak wordt gedacht aan een gemeente in Syrië, bijvoorbeeld in Antiochië, maar dat is niet zeker. De spanning tussen de volgelingen van Jezus en de leiders van de synagoge is in het hele boek voelbaar.
Opbouw van Mattheüs
Mattheüs 1-4Geboorte en begin
Mattheüs opent met een geslachtsregister van driemaal veertien geslachten, van Abraham via David naar Jezus. De geboorte wordt verteld vanuit Jozef: een engel in een droom, de naam Jezus omdat Hij Zijn volk van hun zonden zal verlossen, en de naam Immanuël, God met ons. Wijzen uit het oosten knielen neer, het gezin vlucht naar Egypte, en na de doop weerstaat Jezus de verzoeking met woorden uit Deuteronomium.
Mattheüs 5-7De Bergrede
Op een berg onderwijst Jezus over het leven in het Koninkrijk der hemelen. Hij spreekt zalig wie arm van geest zijn en treuren, noemt Zijn volgelingen zout en licht, en laat zien dat Gods gebod tot in het hart doorwerkt: niet alleen doodslag maar ook toorn, niet alleen overspel maar ook begeerte. Hij leert bidden, waarschuwt tegen schijnvroomheid en zorg, en eindigt met twee bouwers.
Mattheüs 8-16Optreden in Galilea
Een reeks wonderen toont Jezus' gezag over ziekte, natuur, demonen en de dood. Hij roept de tollenaar Mattheüs, zendt de twaalf uit en stuit op groeiende weerstand van de farizeeën. In hoofdstuk 13 verklaart Hij het Koninkrijk met gelijkenissen: de zaaier, het onkruid, het mosterdzaad, de schat en de parel. Het blok loopt uit op de vraag wie Hij is, beantwoord door Petrus bij Cesarea Filippi.
Mattheüs 17-25Naar Jeruzalem
Op de berg zien drie discipelen Jezus' heerlijkheid. Daarna onderwijst Hij over nederigheid en vergeving in de gemeente, en trekt Hij naar Jeruzalem, waar Hij als Koning op een ezel binnenrijdt en de tempel reinigt. In twistgesprekken en weeroepen ontmaskert Hij de schriftgeleerden. Op de Olijfberg spreekt Hij over de verwoesting van de tempel, Zijn wederkomst en het laatste oordeel.
Mattheüs 26-28Lijden en opstanding
Jezus wordt gezalfd in Bethanië, viert het Pascha met Zijn discipelen en stelt het avondmaal in. In Gethsémané buigt Hij Zich onder de wil van de Vader. Hij wordt verraden, verloochend, veroordeeld en gekruisigd, terwijl het voorhangsel van de tempel scheurt. Op de eerste dag van de week is het graf leeg, en de opgestane Heere zendt Zijn discipelen naar alle volken.
Kernthema's in Mattheüs
Vervulling van de Schriften
Ruim tien keer schrijft Mattheüs dat iets gebeurde opdat vervuld zou worden wat door de profeten gesproken was (bijvoorbeeld 1:22; 2:15; 4:14; 21:4). Jezus zegt zelf dat Hij niet gekomen is om de wet te ontbinden, maar om te vervullen (5:17). Oud en Nieuw Testament vormen voor Mattheüs één verhaal.
Het Koninkrijk der hemelen
Waar Markus en Lukas spreken over het Koninkrijk van God, gebruikt Mattheüs meestal 'Koninkrijk der hemelen', waarschijnlijk uit joodse eerbied voor Gods Naam. Het is in Jezus nabijgekomen (4:17), groeit ongezien als een mosterdzaad (13:31-32) en vraagt om voorrang boven alles (6:33).
Discipelschap en gemeente
Mattheüs is het enige evangelie waarin het woord 'gemeente' voorkomt (16:18; 18:17). Jezus vormt een nieuwe gemeenschap die leeft van vergeving (18:21-35) en die de opdracht krijgt alle volken tot discipelen te maken. Het boek begint met Immanuël, God met ons (1:23), en eindigt met de belofte: 'Ik ben met ulieden' (28:20).
Bekende gedeelten uit Mattheüs
De wijzen uit het oosten
Mattheüs 2Heidenen volgen een ster en aanbidden het Kind, terwijl koning Herodes Het wil doden.
De Bergrede
Mattheüs 5-7De zaligsprekingen, het Onze Vader en het huis op de rots: Jezus' bekendste onderwijs in één rede.
Gelijkenissen van het Koninkrijk
Mattheüs 13Van de zaaier tot het net: verhalen over hoe Gods Koninkrijk verborgen groeit en onverwacht kostbaar is.
De belijdenis van Petrus
Mattheüs 16:13-20Petrus noemt Jezus de Christus, de Zoon van de levende God, en Jezus spreekt over Zijn gemeente.
De schapen en de bokken
Mattheüs 25:31-46Het laatste oordeel, waarin de Koning Zich vereenzelvigt met de minsten van Zijn broeders.
Het zendingsbevel
Mattheüs 28:16-20Alle macht in hemel en op aarde, de opdracht om te dopen en te onderwijzen, en de belofte van Zijn nabijheid.
Mattheüs in het geheel van de Bijbel
Mattheüs staat niet toevallig vooraan in het Nieuwe Testament. Het vormt de brug vanuit het Oude Testament: het geslachtsregister begint bij Abraham, de vijf redevoeringen doen veel lezers denken aan de vijf boeken van Mozes, en Jezus verschijnt als de Leraar die op een berg Gods wil uitlegt en als de Zoon van David die als Koning Jeruzalem binnenrijdt.
Mattheüs deelt veel stof met Markus en Lukas, maar heeft ook eigen gedeelten, zoals de wijzen, de gelijkenis van de tien maagden en het zendingsbevel. De Bergrede heeft de christelijke ethiek door de eeuwen heen gevormd, en het Onze Vader wordt wereldwijd gebeden. Het evangelie eindigt met een opdracht die tot vandaag de zending van de kerk bepaalt.
Studievragen bij Mattheüs
Zoek de vijf redevoeringen op en de terugkerende slotzin. Wat doet die structuur met het geheel?
Wat bedoelt Jezus met 'Ik ben niet gekomen om te ontbinden, maar te vervullen' (5:17)?
Waarom staan er vier vrouwen in het geslachtsregister, en wie zijn ze?
Mattheüs lezen
Lees Mattheüs aan de hand van de vijf redevoeringen: lees steeds eerst het verhalende blok en daarna de rede die erop volgt. Onderstreep elke keer de formule 'opdat vervuld zou worden' en zoek de aangehaalde tekst op in het Oude Testament. Neem voor de Bergrede extra tijd: lees de hoofdstukken 5, 6 en 7 elk op een aparte dag.