Nieuwe Testament · boek 64 van 66
3 Johannes
Drie mannen, drie manieren om met gezag om te gaan.
- Genre
- Brief
- Omvang
- 1 hoofdstuk
- Kernverzen
- 3 Johannes 1:4 · 3 Johannes 1:9 · 3 Johannes 1:11
Waar gaat 3 Johannes over?
3 Johannes is een persoonlijk briefje van 'de ouderling' aan Gajus. Het prijst diens gastvrijheid voor rondreizende verkondigers, klaagt Diotrefes aan die de gemeente naar zijn hand zet, en beveelt Demetrius aan.
3 Johannes is het kortste boek van het Nieuwe Testament en gaat over een heel concreet conflict in één gemeente. Er staan drie mensen in.
Gajus wordt geprezen: hij neemt rondreizende broeders op, ook wie hij niet kent, en helpt hen verder op hun reis. Diotrefes doet het tegenovergestelde: hij 'zoekt onder hen de eerste te zijn', erkent het gezag van de ouderling niet, praat kwaad, weigert de broeders te ontvangen en werpt zelfs mensen uit de gemeente die dat wél willen. Demetrius krijgt een goed getuigenis van iedereen.
Het briefje laat zien dat kerkelijke machtsstrijd zo oud is als de kerk zelf, en dat het Nieuwe Testament dat niet verzwijgt. De maatstaf die de schrijver aanlegt is eenvoudig: 'die goed doet, is uit God; maar die kwaad doet, heeft God niet gezien'.
Wie schreef 3 Johannes?
De brief noemt als afzender alleen 'de ouderling'. De vroege kerk zag daarin de apostel Johannes, dezelfde schrijver als het Johannesevangelie en 1 en 2 Johannes.
Stijl en woordgebruik liggen dicht bij 1 en 2 Johannes: waarheid, liefde, getuigenis. Vroegchristelijke schrijvers verbinden de brieven met de apostel, die aan het eind van zijn leven in Efeze gewerkt zou hebben. Al in de oude kerk dachten sommigen ook aan een andere Johannes, 'Johannes de ouderling'. Dat de schrijver gezag had in meerdere gemeenten, blijkt uit de brief zelf: hij kondigt aan te zullen komen en Diotrefes aan te spreken (vers 10).
Wanneer is 3 Johannes geschreven?
Waarschijnlijk aan het eind van de eerste eeuw, rond 90-100 n.Chr., in dezelfde periode als 1 en 2 Johannes.
De kerk verspreidde zich toen via rondreizende broeders die van gemeente naar gemeente trokken en afhankelijk waren van onderdak bij gelovigen. Herbergen hadden een slechte naam, en christenen namen elkaar daarom in huis. Juist die gastvrijheid is de inzet van het conflict: Gajus biedt haar aan, Diotrefes weigert haar en houdt anderen tegen. De brief past op één vel papyrus, de gewone maat van een persoonlijke brief in die tijd.
Opbouw van 3 Johannes
3 Johannes vers 1-8Gajus, de gastvrije
De ouderling groet Gajus, 'welken ik in waarheid liefheb', en wenst hem naar lichaam en ziel het goede toe. Broeders hebben verteld hoe trouw hij in de waarheid wandelt en hoe hij reizigers ontvangt, ook als hij hen niet kent. Wie zulke verkondigers verder helpt, zegt de ouderling, wordt een medearbeider van de waarheid.
3 Johannes vers 9-10Diotrefes, die de eerste wil zijn
Diotrefes zoekt de eerste te zijn. Hij negeert een eerdere brief van de ouderling, spreekt kwaad over hem, weigert de broeders te ontvangen en zet wie hen wel wil opnemen uit de gemeente. De ouderling kondigt aan dat hij dit bij zijn komst aan de orde zal stellen.
3 Johannes vers 11-12Demetrius, met een goed getuigenis
Daartegenover zet de ouderling een eenvoudige maatstaf: volg niet het kwade na, maar het goede. Demetrius krijgt een goed getuigenis van allen en van de waarheid zelf. Mogelijk is hij degene die deze brief overbrengt, en vraagt de ouderling Gajus ook hem te ontvangen.
3 Johannes vers 13-14Liever van mond tot mond
De ouderling heeft nog veel te schrijven, maar wil liever spoedig komen en 'mond tot mond' spreken. De brief sluit met een vredegroet en met groeten van de vrienden, ieder bij name.
Kernthema's in 3 Johannes
Gastvrijheid als medewerking
Wie rondreizende verkondigers onderdak en reisgeld geeft, doet volgens vers 8 mee aan hun werk. Gastvrijheid is in deze brief geen bijzaak, maar een manier om het Evangelie verder te helpen, ook voor mensen die je niet kent (vers 5).
Macht en dienstbaarheid
Diotrefes laat zien hoe eerzucht een gemeente in zijn greep kan krijgen: kwaadspreken, mensen buitensluiten, geen tegenspraak dulden. De brief benoemt dat zonder omwegen en zet er de dienende houding van Gajus tegenover.
Wandelen in de waarheid
Waarheid is bij Johannes niet alleen juiste leer, maar een manier van leven. De ouderling heeft geen grotere blijdschap dan te horen dat zijn kinderen in de waarheid wandelen (vers 4), en de maatstaf van vers 11 is even praktisch: wie goed doet, is uit God.
Bekende gedeelten uit 3 Johannes
Een wens voor lichaam en ziel
3 Johannes 1:2De ouderling wenst Gajus gezondheid toe, zoals het met zijn ziel al goed gaat: aandacht voor de hele mens.
Geen grotere blijdschap
3 Johannes 1:4Wat een geestelijk vader het meest verblijdt: kinderen die in de waarheid wandelen.
Diotrefes
3 Johannes 1:9-10Een zeldzaam openhartig portret van een gemeenteleider die zijn positie misbruikt, met naam en toenaam.
Volg het goede na
3 Johannes 1:11Een korte, toetsbare maatstaf: 'Die goed doet, is uit God; maar die kwaad doet, heeft God niet gezien.'
3 Johannes in het geheel van de Bijbel
3 Johannes is een van de kortste boeken van de Bijbel en laat een kant van de vroege kerk zien die de grote brieven minder tonen: het dagelijkse netwerk van reizende broeders, huisgemeenten en persoonlijke trouw. Waar 2 Johannes waarschuwt dwaalleraars níet in huis te ontvangen, vraagt 3 Johannes om ware verkondigers wél te ontvangen. De twee brieven horen bij elkaar.
De gastvrijheid van Gajus sluit aan bij wat Jezus Zijn discipelen leerde: wie hen ontvangt, ontvangt Hem (Mattheüs 10:40). Hebreeën 13:2 en 1 Petrus 4:9 roepen op dezelfde manier op tot herbergzaamheid. En het bezwaar tegen Diotrefes klinkt als een echo van Jezus' woord dat wie de eerste wil zijn, de dienaar van allen moet zijn (Markus 9:35).
Studievragen bij 3 Johannes
Wat wordt Diotrefes precies verweten? Zet de verwijten op een rij.
Waarom is gastvrijheid aan reizende broeders in deze tijd zo belangrijk?
Wat is de maatstaf in vers 11, en hoe eenvoudig is die eigenlijk?
3 Johannes lezen
Lees de brief in één keer, het liefst hardop: dat kost twee minuten. Lees hem daarna naast 2 Johannes en let op hoe dezelfde schrijver in de ene brief zegt wie je niet moet ontvangen en in de andere wie juist wel. Zet ten slotte Gajus, Diotrefes en Demetrius naast elkaar: wat doet ieder van hen met gezag, gastvrijheid en de waarheid?