BijbelStudieBijbelStudie

Oude Testament · boek 3 van 66

Leviticus

Hoe een onheilig volk kan leven in de buurt van een heilige God.

Genre
Wet
Omvang
27 hoofdstukken
Kernverzen
Leviticus 11:45 · Leviticus 16:30 · Leviticus 17:11 · Leviticus 19:18

Waar gaat Leviticus over?

Leviticus gaat over de vraag hoe een zondig volk kan leven met een heilige God in zijn midden. Het boek beschrijft offers, priesters, reinheidswetten en de Grote Verzoendag, en roept Israël op om ook in het dagelijks leven heilig te zijn.

Leviticus is het boek waar de meeste lezers stranden, en dat is jammer, want het beantwoordt de vraag die Exodus openlaat. Als God nu midden in het kamp woont - hoe overleef je dat? Hoe kom je in de buurt van Iemand die volstrekt anders is dan jij?

Het antwoord komt in twee delen. De eerste helft gaat over de offers en het priesterschap: er is een geregelde manier om schuld weg te doen en gemeenschap te vieren. Het scharnier is hoofdstuk 16, de Grote Verzoendag, waarop het hele volk in één rite wordt gereinigd. De tweede helft, vaak de Heiligheidswet genoemd, trekt de lijn door naar het gewone leven: seksualiteit, eerlijkheid in de handel, de omgang met vreemdelingen, het sabbatsjaar en het jubeljaar.

De sleutelzin staat in 19:2: 'Weest heilig, want Ik ben heilig.' Heiligheid is in Leviticus geen stemming maar een manier van leven die tot in de akkerranden en de weegschaal doorwerkt.

Wie schreef Leviticus?

Leviticus noemt geen schrijver, maar telkens weer staat er dat de HEERE tot Mozes sprak. Joodse en christelijke traditie zien Mozes daarom als de schrijver.

Het boek presenteert zich als woorden die God bij de tabernakel en op de Sinaï aan Mozes gaf (1:1; 27:34). Jezus stuurt een genezen melaatse naar de priester met het offer dat Mozes geboden heeft (Markus 1:44), een voorschrift uit Leviticus 14. Veel moderne onderzoekers rekenen het boek tot een priesterlijke overlevering en zien hoofdstuk 17-26 als een aparte bundel, de Heiligheidswet. Orthodox-protestantse uitleggers lezen het als wetgeving door Mozes, ook als de vorm later nog is bijgewerkt.

Wanneer is Leviticus geschreven?

Het boek speelt zich af in één maand aan de voet van de Sinaï, in het tweede jaar na de uittocht. Wie Mozes als schrijver ziet, dateert het in de 15e of 13e eeuw v.Chr.; critici denken aan een eindvorm rond de ballingschap.

Tussen de oprichting van de tabernakel (Exodus 40:17) en het vertrek uit de woestijn Sinaï (Numeri 1:1) ligt precies één maand, en daarin valt heel Leviticus. Het volk had de tent net gebouwd; nu moest het leren hoe je daar nadert zonder om te komen. De eerste lezers waren priesters die de rituelen moesten uitvoeren, en gewone Israëlieten die moesten weten wat rein en onrein was, wanneer ze feest vierden en hoe ze hun land en hun naaste behandelden.

Opbouw van Leviticus

  1. Leviticus 1-7De offers

    Vijf soorten offers worden beschreven, eerst vanuit de gever en daarna vanuit de priester. Het brandoffer gaat helemaal in rook op, het spijsoffer is een gave van meel en olie, en van het dankoffer wordt samen gegeten. Zondoffer en schuldoffer maken het goed na zonde, ook als die onbewust gebeurde. Opvallend is de ruimte voor armen: wie geen lam kan betalen, mag duiven of meel brengen (5:7-11).

  2. Leviticus 8-10Het priesterschap

    Mozes wijdt Aäron en zijn zonen zeven dagen lang met bloed, olie en offers. Op de achtste dag begint de dienst, en vuur van de HEERE verteert het offer op het altaar (9:24). Maar kort daarna brengen Nadab en Abihu vreemd vuur en komen om. De nabijheid van God is een voorrecht dat een mens niet naar eigen inzicht kan invullen.

  3. Leviticus 11-15Rein en onrein

    Deze hoofdstukken maken van gewone dingen een les: wat je eet, een geboorte, een huidziekte, de plaag in kleren en muren, lichamelijke vloeiingen. Onrein zijn is niet hetzelfde als zondigen, maar het maakt iemand tijdelijk ongeschikt om het heiligdom te naderen. Steeds is er een weg terug, via wachten, wassen en offeren. Zo leert het volk onderscheid maken tussen heilig en onheilig, rein en onrein (10:10).

  4. Leviticus 16De Grote Verzoendag

    Eén keer per jaar gaat de hogepriester het heilige der heiligen binnen, eerst met bloed voor zijn eigen zonden en daarna voor die van het volk. Het verzoendeksel op de ark wordt met bloed besprengd. Een tweede bok draagt de ongerechtigheden van Israël de woestijn in. Het volk verootmoedigt zich en rust, want op deze dag wordt het gereinigd voor het aangezicht van de HEERE.

  5. Leviticus 17-27De Heiligheidswet

    Heiligheid gaat nu over het hele leven. Hoofdstuk 17 legt uit waarom bloed heilig is, hoofdstuk 18 en 20 beschermen huwelijk en gezin, en hoofdstuk 19 verbindt naastenliefde met eerlijke weegschalen en zorg voor de vreemdeling. Daarna volgen de heilige tijden: de jaarlijkse feesten van Pascha tot Loofhutten (hoofdstuk 23), het sabbatsjaar en het jubeljaar (hoofdstuk 25). Het boek sluit met zegen en vloek en met regels voor geloften.

Kernthema's in Leviticus

Heiligheid

De kernzin van het boek klinkt meerdere keren: Israël moet heilig zijn, omdat God heilig is (11:44-45; 19:2; 20:26). Heilig zijn betekent apart gezet zijn voor God. In Leviticus reikt dat van het altaar tot aan de rand van de akker, waar een deel van de oogst blijft staan voor de arme en de vreemdeling (19:9-10).

Verzoening door bloed

Zonde is in Leviticus niet iets om te vergeten, maar iets dat bedekt moet worden. 'De ziel van het vlees is in het bloed', en God heeft dat bloed op het altaar gegeven om verzoening te doen (17:11). Elk offer laat zien dat vergeving iets kost: een leven in de plaats van een ander.

Liefde voor de naaste

Leviticus is ook het boek van het tweede grote gebod: 'gij zult uw naaste liefhebben als uzelven' (19:18). Hetzelfde hoofdstuk trekt die liefde door naar de vreemdeling (19:33-34). Het jubeljaar van hoofdstuk 25 voorkomt dat armoede erfelijk wordt: grond keert terug naar de familie en Israëlitische slaven komen vrij.

Bekende gedeelten uit Leviticus

  • Het brandoffer

    Leviticus 1

    Een volledige gave die helemaal in rook opgaat, als een liefelijke reuk voor de HEERE.

  • Nadab en Abihu

    Leviticus 10:1-3

    Vreemd vuur kort na de wijding, en Gods woord dat Hij geheiligd wil worden in wie tot Hem naderen.

  • De Grote Verzoendag

    Leviticus 16

    De hogepriester achter het voorhangsel en de bok die de zonden van het volk de woestijn in draagt.

  • Heilig in het gewone leven

    Leviticus 19

    Van oogstranden en loon dat niet blijft liggen tot eerbied voor de ouderen: heiligheid in concrete geboden.

  • De feesten van de HEERE

    Leviticus 23

    Het jaarrooster van Israël: sabbat, Pascha, eerstelingen, Wekenfeest, bazuinen, Verzoendag en Loofhuttenfeest.

  • Het jubeljaar

    Leviticus 25

    Elk vijftigste jaar vrijheid: grond terug naar de oorspronkelijke familie en slaven weer vrij.

Leviticus in het geheel van de Bijbel

Zonder Leviticus blijft veel in de rest van de Bijbel onbegrijpelijk: waarom Jezus genezen melaatsen naar de priesters stuurt (Lukas 17:14), waarom Maria na de geboorte van Jezus een offer van duiven brengt (Lukas 2:22-24; Leviticus 12:8), en wat Johannes de Doper bedoelt met het Lam Gods (Johannes 1:29).

Vooral de brief aan de Hebreeën leest Leviticus als voorafschaduwing. Christus is de Hogepriester die niet met het bloed van bokken en kalveren, maar met Zijn eigen bloed eens voor altijd het heiligdom is ingegaan (Hebreeën 9:11-12). Wat de offers steeds herhaalden, heeft Hij volbracht. De oproep tot heiligheid blijft: Petrus haalt Leviticus letterlijk aan voor christenen (1 Petrus 1:15-16).

Studievragen bij Leviticus

  1. Wat is volgens Leviticus 17:11 de reden dat bloed verzoening doet?

  2. Lees hoofdstuk 19 als geheel. Welke geboden verrassen je door hoe alledaags ze zijn?

  3. Hoe gebruikt de brief aan de Hebreeën de Grote Verzoendag uit Leviticus 16?

Leviticus lezen

Begin niet bij hoofdstuk 1 maar bij hoofdstuk 16 en 19: het hart en de toepassing van het boek. Lees daarna de offers met drie vragen per offer: wat brengt de gever, wat gebeurt ermee, en wat ontvangt hij terug? Houd Hebreeën 9 en 10 ernaast. Dan blijken de details geen droge regels, maar een leerschool in genade.

De 27 hoofdstukken van Leviticus

  1. Leviticus 1
  2. Leviticus 2
  3. Leviticus 3
  4. Leviticus 4
  5. Leviticus 5
  6. Leviticus 6
  7. Leviticus 7
  8. Leviticus 8
  9. Leviticus 9
  10. Leviticus 10
  11. Leviticus 11
  12. Leviticus 12
  13. Leviticus 13
  14. Leviticus 14
  15. Leviticus 15
  16. Leviticus 16
  17. Leviticus 17
  18. Leviticus 18
  19. Leviticus 19
  20. Leviticus 20
  21. Leviticus 21
  22. Leviticus 22
  23. Leviticus 23
  24. Leviticus 24
  25. Leviticus 25
  26. Leviticus 26
  27. Leviticus 27
Begin bij Leviticus 1Leviticus bestuderen

Of bestudeer alleen Leviticus 1

Leviticus in "Wat zegt de Bijbel over..."

Wat zegt de Bijbel over liefde?Wat zegt de Bijbel over liefde? Gods trouwe liefde, het dubbele liefdesgebod, 1 Corinthiërs 13 in zijn context en wat liefde niet is.

Lees verder na Leviticus

ExodusHet boek ervoor: de bouw van de tabernakel waarvan Leviticus de dienst beschrijft.HebreeënDe offers en de Grote Verzoendag uitgelegd vanuit het werk van Christus.NumeriHet vervolg: het volk trekt met de tabernakel in zijn midden de woestijn in.Alle 66 bijbelboekenHet overzicht van Genesis tot Openbaring.